سامانه اطلاعات مکانی (GIS) چیست؟

سامانه اطلاعات مکانی یا جی ای اس مخفف Geographic Information System می‌باشد. در بعضی منابع Geo Spatial Information System نیز گفته شده است.جی ای اس (GIS) مجموعه ای است از :

  • داده‌های مکانی
  • نرم‌افزار
  • سخت‌افزار
  • مدیریت داده‌ها:
    • منابع انسانی
    • ساختارهای سازمانی و تشکیلاتی
    • مدلها، تئوریها و روشها
    • زیر ساختارهای سیستم
که به منظور جمع‌آوری، ذخیره‌سازی، بازیابی، تجزیه و تحلیل و ارائه اطلاعات مکانی بکار می‌رود.

gis

سیستم اطلاعات مکانی یا سیستم اطلاعات جغرافیایی یا سامانه اطلاعات مکانی؟

در بین کارشناسان این حوزه در مورد ترجمه صحیح این واژه اختلاف نظر وجود دارد. اما براساس مصوبات فرهنگستان زبان و ادب فارسی معادل فارسی GIS سامانه اطلاعات مکانی می‌باشد. منبع: فرهنگستان زبان و ادب فارسی

مراحل ایجاد سامانه اطلاعات مکانی ( GIS )

مراحل ایجاد و راه‌اندازی یک سامانه اطلاعات مکانی در یک سازمان بصورت خلاصه به شرح ذیل می‌باشد:

  1. شناسایی و تحلیل نیازمندیها (نیازسنجی) :

    2. اولین قدم برای ایجاد GIS در هر ارگان و سازمانی تحلیل نیازهای آن سازمان می‌باشد. در این مرحله مطالعاتی در مورد وضعیت فعلی سازمان از لحاظ اطلاعات مکانی و نیازهای آتی سازمان انجام می‌گیرد. نتایج این مرحله مبنایی برای اجرای فازهای بعدی خواهد بود.

  2. انتخاب و تهیه نرم‌افزار :

    3. با توجه به تحلیل نیاز انجام شده نرم‌افزار مورد نیاز انتخاب می‌گردد. این انتخاب با توجه به امکانات و محدودیتهای نرم‌افزارهای موجود در بازار صورت می‌گیرد. امکان ویژه‌سازی( Customize ) نرم‌افزارها با استفاده از برنامه‌نویسی و یا طراحی و تهیه یک نرم‌افزار خاص برای پاسخگویی به نیازهای کاربران وجود خواهد داشت.

  3. انتخاب و تهیه سخت‌افزار :

    4. سخت‌افزارهای انتخاب شده (کامپیوترها ، شبکه و ..) باید پاسخگوی نیازهای برآورد شده باشند.

  4. طراحی پایگاه‌داده :

    5. یکی از مهمترین اجزای GIS داده‌های موجود در سیستم می‌باشد. که پایه و مبنای تحلیلهای مکانی خواهد بود. امروزه این داده‌ها در پایگاه داده مکانی (Spatial Database) مدیریت و سازماندهی می‌شوند. پایگاه داده مکانی نوع خاصی از پایگاه داده می‌باشد که قابلیت ذخیره سازی حجم بسیار زیاد داده‌های مکانی و توصیفی را بصورت ساختیافته را دارا می‌باشد. برخی از مزایای استفاده از Spatial Database عبارتند از :
    • امکان ذخیره سازی انواع داده‌های مکانی رستری، برداری و اطلاعات توصیفی
    • امکان ذخیره حجم بسیار زیاد داده بیش از صدها گیگا بایت
    • تسهیل توزیع داده‌ها از طریق شبکه اعم از اینترنت، اینترانت وغیره.
    • دسترسی کامل به داده‌ها و توابع مکانی از طریق محیط محاوره‌ای استاندارد مثلا SQL
    • استفاده از داده‌های مکانی در کاربردهای غیر GIS ی نظیر Word Processor ، Spread Sheet و غیره
    • پشتیبانی از استانداردهای GIS باز

  5. جمع‌آوری داده‌های مکانی و توصیفی :

    6. داده‌های مکانی و توصیفی مورد نیاز در این مرحله جمع‌آوری می‌گردند.

  6. آماده‌سازی داده‌ها و ورود به پایگاه داده :

    7. داده‌های مکانی و توصیفی برای ورود به GIS نیاز به آماده‌سازی دارند. در این مرحله داده‌های مکانی و توصیفی با توجه به مراحل طراحی پایگاه داده آماده‌سازی می‌شوند و به فرمت مناسب برای ورود اطلاعات تبدیل می‌شوند.

  7. نصب و راه‌اندازی GIS و ورود داده‌ها به پایگاه داده :

    8. در این مرحله سخت‌افزارها و نرم افزارهای لازم نصب و راه‌اندازی می‌گردند و داده‌ها به پایگاه داده وارد می‌شوند.

  8. آموزش GIS و پشتیبانی :

    9. کاربران باید متناسب با مسئولیتهای خود آموزشهای لازم را برای استفاده از سیستم کسب نمایند.

لینکهای مفید: سایت شرکت ESRI
معرفی نرم‌افزار متن باز QGIS
نظرات شما:
نظر کاربر عزیز سایت ابراهیم کلالی در تاریخ 1401/6/30 :
سلام مطالب و نوشتار و توضیحات شما بسیار مفید و موثر و علمی و بروز میباشد . متشکرم. ابراهیم کلالی
نظر کاربر عزیز سایت محمدی در تاریخ 1400/2/30 :
سلام -اگه وضعیت،پدیده ها،عناصر واجزاء هرمنطقه ممکنه روزانه ویابه تدریج دستخوش تغییرات قرار بگیره، چگونه باید GIS مربوطه ویرایش وبه روز بشه؟ -یک سیستم اطلاعاتی کامل در یک ارگان بزرگ باشاخه های مختلف،برای چه واحدهایی ار اون ارگان کاریرد داره؟ -آیا اطلاعات GIS وجوه حقوقی داشته وبرای دادگاه قابل استناد است یاخیر فقط وجوه کاربردی واجرایی داره؟ سپاس از لطف وزحمات شما -
پاسخ مدیر سایت:
با سلام پاسخ پرسشهای شما بصورت خلاصه: سوال اول- اصطلاح Temporal GIS را در گوگل جستجو کنید. در صورتیکه در طراحی GIS مولفه زمان را هم در نظر بگیریم GIS زمانمند یا Temporal GIS خواهیم داشت. سوال دوم- در صورتیکه در زمان طراحی GIS در یک سازمان نیازهای بخشهای مختلف آن سازمان مدنظر قرار بگیرد می تواند به بخشهای مختلف آن سازمان سرویس و خدمات ارائه نماید. سوال سوم- در صورتیکه داده های موجود در یک GIS همراه با مستندات لازم ثبت شده باشد و صلاحیت حقوقی مالک و ارائه کننده داده ها مورد قبول دادگاه باشد می تواند مورد استفاده حقوقی داشته باشد. مثلا داده های GIS اداره کاداستر می تواندمبنای اثبات مالکیت یک زمین باشد و یا بسیاری از عکسهای هوایی سنواتی سازمان نقشه برداری کشور مورد استفاده حقوقی قرار می گیرد.
نظر کاربر عزیز سایت Kimia در تاریخ 1400/1/27 :
سلام منظور از ادغام داده های مکانی و غیر مکانی چیست
پاسخ مدیر سایت:
با سلام داده های مورد استفاده در GIS مجموعه ای از داده های مکانی و غیر مکانی است. داده های مکانی مانند نقشه ها و مختصات و اطلاعات ارتفاعی و .. . داده های غیر مکانی مانند نام یک خیابان، مساحت زمین و نام مالک یا هر اطلاعات دیگری که بصورت توصیفی مشخصات عوارض را مشخص می کند. GIS از مجموعه این داده ها استفاده می کند بنابراین منظور از ادغام این داده ها استفاده همزمان از این داده ها می باشد.
نظر کاربر عزیز سایت Kosar در تاریخ 1399/3/20 :
سلام چگونه در محیط GIS می توان مناطقی که گیاه مرتعی A دارد را تعیین نمود
پاسخ مدیر سایت:
سلام دوست عزیز سوالتون خیلی مفهوم نیست ولی توضیحات ممکنه بهتون کمک کنه: برای تولید یک لایه از داده مکانی باید با روش نقشه برداری زمینی یا روش فتوگرامتری یا استفاده از تصویر ماهواره ای محدوده مورد نظر را برداشت کنید و در محیط نرم افزارهای GIS ترسیم کنید و نمایش بدید. موفق باشید
نظر کاربر عزیز سایت علی در تاریخ 1398/9/22 :
همان باید فرهنگستان درست واژه سازی کند: "سامانه اطلاعات جغرافیایی" درستر است
نظر کاربر عزیز سایت نگار منتظری در تاریخ 1397/7/6 :
با سلام تشکر از مطالب خوب سایتتون. انتقادی که دارم اینه که چرا توی سایتتون ترجمه GIS را سامانه اطلاعات مکانی نوشتید؟ همه می دونن که سیستم اطلاعات جغرافیایی درست هست. اکثر رشته های مهندسی تعصب دارن و نمی خوان قبول کنن که GIS مال رشته جغرافیاست.
پاسخ مدیر سایت:
از شما به خاطر توجهتون به مطالب سایت ممنونم. تعصبی وجود نداره فرهنگستان زبان ایران واژه "سامانه اطلاعات مکانی" را به عنوان واژه معادل GIS انتخاب کرده. به سایت فرهنگستان زبان ایران سر بزنید و بررسی کنید. مرجع رسمی انتخاب کلمات معادل فارسی فرهنگستان زبان هست.